De Achterhoek in het centrum van de macht: een reis naar het Europees Parlement

BRUSSEL - De Europese verkiezingen staan voor de boeg, ook in de Achterhoek mogen we donderdag 6 juni onze stem uitbrengen. Afgelopen vrijdag 31 mei zijn vijftig betrokken burgers, zowel Nederlandse als Duitse, met de bus afgereisd naar Brussel om een bezoek te brengen aan het Europees Parlement. Een hele dag in het centrum van de Europese macht, met speciale aandacht voor samenwerking in het grensgebied en de invloed die burgers kunnen uitoefenen op de EU: “Het is een schoolreisje voor volwassenen”. 

Door Guus Helle

Om half zeven ‘s ochtends staat de bus naar Brussel op het punt te vertrekken vanuit Bredevoort. De boekenstad slaapt nog, maar de verzamelde deelnemers praten enthousiast over de reis. De eerste stop is Bocholt, net over de grens, om de Duitse excursiegenoten op te pikken. In totaal gaan er 37 Nederlanders mee en 15 Duitsers, het programma van de dag is tweetalig. Een aantal deelnemers voelen zich niet het één of het andere, de betrokkenheid is voelbaar: “We zijn allemaal Europeanen”, stelt een Duitse die in Winterswijk woont, “We mogen alleen op Nederlandse kandidaten stemmen, maar ik wil voor Europa stemmen!”.

De excursie is georganiseerd door culturele vrijplaats de Koppelkerk in samenwerking met Europe Direct Bocholt. “We zouden het een pilot kunnen noemen”, stelt Sylvia Heijnen, één van de initiatiefnemers van Nederlandse kant. Niet eerder heeft de Koppelkerk een reis georganiseerd rond een thema en ook de samenwerking met Bocholt is nieuw. Het doel van de dag is om Brussel beter te leren kennen: “Hoe goed kennen we de Europese Unie als instituut?”.

Siebo Janssen, politicoloog en Europa-deskundige, geeft hier een eerste aanzet toe door de geschiedenis van de EU uiteen te zetten tijdens de busrit. Ook dient hij, eenmaal in Brussel aangekomen, als gids door de Belgische hoofdstad. Hij vertelt met humor over de Belgische cultuur en geeft tips waar de beste speciaalbiertjes gevonden kunnen worden.

Europese samenwerking
Het eerste Europese orgaan dat de groep aandoet is het Huis van de Nederlandse Provincies. Hier komen afgevaardigden van de Nederlandse provincies samen met het doel de belangen van hun regio’s te behartigen. Al snel wordt duidelijk hoe belangrijk het is goede contacten met andere landen te hebben, afgevaardigden van de Duitse deelstaat Nordrein-Westfalen vertellen hoe uitdagend het is voor de regionale overheden om invloed uit te oefenen in de Europese Unie: “De landelijke overheid heeft in elke commissie mensen, de deelstaten niet. Daarom onderhouden we een sterke band met onze Nederlandse collega’s”.

Alexander van den Bosch, senior-adviseur Europese zaken, legt uit wat de rol van de Nederlandse provincies is in Brussel: “Wij zijn er verantwoordelijk voor Europese regels en wetgeving te vertalen naar Nederlands beleid”. Hij ziet dat, ondanks dat er veel samenwerking plaatsvindt binnen de EU, landelijke belangen onderling sterk kunnen verschillen: “De stikstokcrisis speelt in Duitsland lang niet zo sterk als in Nederland, wat gevolgen kan hebben voor het beleid dat de landen willen afspreken”.

Grensgebied
Toch wordt het belang van coöperatie in het grensgebied tussen Nederland en Duitsland door geen van de sprekers onderschat. De excursie zelf is hier een concreet voorbeeld van: het is mogelijk gemaakt door subsidies van gemeente Aalten, Stadt Bocholt, het Vfonds, en het VSB-fonds. Het Interreg-programma Deutschland-Nederland van de Europese Unie heeft ook een bijdrage gedaan om de reis mogelijk te maken.

Anton Stapelkamp, burgemeester van Aalten, is ook deelnemer aan de excursie. Hij legt uit dat dit niet het enige initiatief van regionale samenwerking rond de Europese verkiezingen is: “We zetten een stembureau direct op de grens waar Dinxperlo overgaat in het Duitse Suderwick. Hoe speciaal is het, dat je je stem voor Europa op deze bijzondere locatie uit kunt brengen. Op een grens die in het dagelijks leven geen grens meer is. Een prachtig symbool voor de samenwerking waar de Europese Unie voor staat”.

Invloed
Na een wandeling door de Europese wijk is het tijd voor het hoogtepunt van de dag: het Europees Parlement. Het reusachtige gebouw waar het Parlement is gehuisvest heeft niet alleen ruimte voor het instituut zelf, maar ook voor de vele commissies die Europees beleid en wetgeving beïnvloeden. Een enkele deelnemer van de excursie vraagt zich af waar het allemaal voor dient: “Al deze gebouwen, al dit pracht en praal. Het blijft naar mijn gevoel een ver-van-mijn-bed-show”.

Aan Dorien Rookmaker om dit oordeel te weerleggen. Na Eerste Kamerlid te zijn geweest voor Forum voor Democratie is ze in 2020 Europarlementariër geworden. Zet ze zich in voor het versterken van de invloed die burgers op Brussel kunnen uitoefenen: “Naast dat burgers eens in de vijf jaar kunnen stemmen op wie ons vertegenwoordigd in het Parlement, kunnen ze een bijdrage doen aan het schrijven van een wetsvoorstel”. Ze legt uit dat een individu via het ‘have your say’-principe kan reageren op het voornemen van de Europese Commissie om nieuwe wetgeving te schrijven. “Het klinkt als een leuke hobby, maar het is meer dan dat”, aldus Rookmaker, “De Commissie zet een wetsvoorstel kracht bij met de reacties die het krijgt van burgers”.

De Europarlementariër ziet graag dat het een stapje verder gaat: “Een referendum kan meer directe democratie brengen in Europa”.

Wijsheid
Ondanks de grotendeels informatieve insteek van de excursie, kan een discussie over de grote thema’s van de verkiezingen niet ontbreken. De groei van rechtse partijen in Europa baart een aantal deelnemers zorgen. Max Weenink uit Aalten vraagt zich af hoe ver rechts-radicale partijen kunnen gaan: “Hoe gaan we om met partijen die de liberale democratie proberen kapot te maken?” De 21-jarige student Europese Studies haalt hierbij de recente onthullingen over vermeende Russische inmenging in de Europese verkiezingen aan: “Wat kunnen de gevolgen zijn? Waar ligt de grens?”.

Rookmaker is van mening dat uitsluiting van rechtse partijen aan de politieke discussie niet helpt: “Wat is wijsheid? Aan de ene kant bestaat het risico op normaliseren van het gedachtegoed. Aan de andere kant denk ik dat heel veel maatschappelijke problemen helemaal niet politiek zijn. Zelfs immigratie niet”. Rookmaker pleit voor een praktische oplossing van problemen: “Haal het uit de partijpolitiek”.

Ideeën uitwisselen
Na een laatste blik in de zaal van het Europees Parlement in Brussel is een einde gekomen aan de excursie. In de bus terug naar Duitsland en Nederland wordt volop nagepraat over de Europese politiek. Volgens Nadal Mellendijk uit Varsseveld was het een dag vol indrukken: “Waardevol om op deze manier ideeën uit te kunnen wisselen. En prachtig om de Europese Unie eens van zo dichtbij te zien”.

Grensoverschrijdende samenwerking blijft een thema bij de Koppelkerk: op 12 juli organiseert het een kenniscafé over Nederlands-Duitse betrekkingen.

Waar stemmen we op?

De enige direct verkozen tak van de Europese Unie is het Europees Parlement. Op 6 juni stemt Nederland voor de kandidaten van Nederlandse partijen die zich verkiesbaar hebben gesteld. Dit jaar zijn er 720 zetels te verdelen, Nederland mag hier 31 van vullen, twee meer dan 5 jaar geleden. 9 juni zal de eerste uitslag bekend worden.

Samen met de Europese Commissie en de Europese Raad vormt het Parlement de machtsdriehoek van de EU. De Raad bestaat uit de regeringsleiders van de 27 landen die deel uitmaken van de Unie, zij bepalen de politieke richtlijnen. De leden van de Commissie worden door de lidstaten benoemd na goedkeuring van het Parlement.

Alleen de Commissie kan een wetsvoorstel doen, het Parlement kan deze bijsturen en moet het goedkeuren voordat een wet van kracht wordt. Het Parlement zelf kan geen wetsvoorstel indienen, maar kan wel de Commissie oproepen tot actie als het dat nodig acht.