Schrijfster Else Klomps schreef ‘Het laatste hoofdstuk’

WINTERSWIJK - Eind deze maand verschijnt ‘Het laatste hoofdstuk’. In het boek beschrijft de Winterswijkse auteur Else Klomps in samenspraak met haar zus de laatste levensfase van haar moeder. Hun moeder had gevorderde dementie, was klaar met leven en vroeg om euthanasie. In 2023 overleed ze met die hulp. 

Door Sander Damen 

Vanzelfsprekend was dat niet, legt Else uit: “Dementie en euthanasie, dat is een lastige combinatie en een complex traject.” Bij haar moeder duurde dat traject drieënhalve maand en waren er, schat ze, wel zeven deskundigen bij betrokken. 

Verzoek van arts
Aanleiding voor het boek is het verzoek van een arts, die aan Elses zus vroeg of ze wilde opschrijven hoe het traject voor de kinderen was. “Gevraagd werd naar een soort brief, zodat andere families die konden lezen en zich konden voorbereiden als ze ermee te maken zouden krijgen”, vertelt Else. Haar zus speelde de vraag door naar Else. Die begon te schrijven en uiteindelijk groeide ‘de brief’ uit tot een boek van tweeënvijftig pagina’s.

Praat met je naasten
De belangrijkste boodschap van het boek, vertelt Else, is dat mensen met elkaar in gesprek moeten gaan. “Praat over het levenseinde, juist als je nog gezond bent. Onze moeder heeft haar wensen altijd geuit. Zo was het duidelijk wat ze wilde. Die open en eerlijke gesprekken hebben echt geholpen.” Dat is ook belangrijk als je geen euthanasie wenst. Het is altijd goed om te weten wat je naaste wil, of juist niet. Daarom moeten die gesprekken regelmatig plaatsvinden, ook omdat inzichten in de loop van de tijd kunnen veranderen, bijvoorbeeld omdat betere zorg mogelijk is of omdat je ontdekt dat het leven toch nog de moeite waard blijkt.”

Te makkelijk gedacht
“Mensen denken soms dat een eenmalige schriftelijke wilsverklaring voldoende is om euthanasie te kunnen krijgen”, vertelt Else. “Dat is te makkelijk gedacht. Iemand die euthanasie wil, moet dit zelf kenbaar kunnen maken, zelf kunnen uitleggen waarom hij of zij euthanasie wil en zelf kunnen overzien wat hij of zij vraagt en wat de gevolgen daarvan zijn. Dat kan en mag niemand anders voor je doen. Daarnaast moet de uitvoerend arts zich houden aan de zorgvuldigheidseisen, zoals die zijn beschreven in de euthanasiewet. Anders kan deze juridisch worden vervolgd.”

Inzicht geven
Met het boek willen Else en haar zus inzicht geven in de complexe realiteit van een euthanasietraject bij dementie. “Het is niet alleen voor de vrager, maar ook voor de naaste omgeving een intensief traject”, licht Else toe. “Niet iedereen kijkt er hetzelfde naar, en ook dat is iets om rekening mee te houden.”
Bij het schrijven putte Else uit de herinneringen die zij en haar zus aan het proces hebben, maar ook uit medische verslagen en uit de dagboeken die tijdens het verblijf van haar moeder in het verpleeghuis werden bijgehouden.

‘Het laatste hoofdstuk’
Het boek ‘Het laatste hoofdstuk’ verschijnt eind oktober/begin november en is te bestellen via elsesboeken@gmail.com. De verwachte verkoopprijs ligt rond de tien euro, ongeveer de kostprijs. “We hopen dat het boek gesprekken in gang zet en dat het op veel plekken terechtkomt, zoals in zorginstellingen en bij opleidingen in de zorg”, zegt Else. “Het belangrijkste is dat veel mensen het verhaal kunnen lezen. Dat ze ontdekken dat je, als je euthanasie wilt, op tijd moet beginnen, omdat er veel haken en ogen aan zitten. Ook voor artsen is het een moeilijk proces. Dat heeft onze moeder overigens altijd erkend en ze had er alle begrip voor.” De zussen denken dat hun moeder blij zou zijn met het boek: “Zij vond het fijn dat ze met hulp mocht sterven en vond het jammer dat ze dat niet zelf aan anderen kon vertellen.”