Achterhoek als ‘demoregio' voor nieuw zorgstelsel
REGIO – Het Nederlandse zorgstelstel zit in een lastig parket: steeds hoger oplopende kosten en gebrek aan personeel leiden tot een onhoudbare situatie. Het kan zo niet langer, stellen drie zorgbestuurder uit de Achterhoek. Zij pleiten voor het doorbreken van de bureaucratie en het omgooien van het systeem. Hun pleidooi: “Maak van de Achterhoek een demoregio, geef ons de kans om te laten zien dat het anders kan.”
Door Guus Helle
Otwin van Dijk, voorzitter van de raad van bestuur van het Slingeland Ziekenhuis, ziet zichzelf en zijn medezorgbestuurders, Mieke Zemmelink, bestuurder van zorgorganisatie Azora, en Joop Wikkerink, wethouder in gemeente Aalten en voorzitter van de wethouders sociaal domein in de Achterhoek, als ‘chronische optimisten’. Hij laat zich niet snel uit het veld slaan, ook niet als hem wordt gevraagd naar de problemen in zijn eigen werkveld: “Dubbele vergrijzing, nijpend personeelstekort, de kosten dreigen niet meer houdbaar te worden. De uitdagingen in de zorgsector zijn aanzienlijk.”
Het is een verhaal dat Nederlanders al jaren horen en oplossingen laten op zich wachten. Kabinet Jetten heeft een ‘aftopping’ van de zorgbegroting aangekondigd: voor 10 miljard euro moet er de komende jaren bezuinigd worden. Een groot deel hiervan wordt bekostigd met een verhoging van het eigen risico, als het plan door de Eerste en Twee Kamers komt: “Een bijzonder slecht idee,” aldus Van Dijk: “Mensen gaan hierdoor behandeling uitstellen, waardoor ze in een later stadium met ernstiger klachten duurdere zorg nodig hebben.”
Het is volgens hem en zijn collega’s van thematafel ‘De Gezondste Regio’ van 8rhk Ambassadeurs een symptoom van een vastgelopen systeem: “Er is teveel bureaucratie, het is een zompige polder geworden. Er zijn te veel belangen.” Wikkerink valt hem bij: “Het moet en kan anders.”
Subsidies
In de Achterhoek wordt met verschillende initiatieven gepoogd het tij te keren. Tegelijkertijd laten ze ook de stroefheid van het systeem zien. Mieke Zemmelink: “We hebben bij Azora valpreventietrainingen opgezet. Als een ouder iemand valt, kan dit grote gevolgen hebben voor de levenskwaliteit. Mensen hebben veel klachten, bewegen minder, komen meer thuis te zitten.” Fysio- en ergotherapeuten geven daarom in allerlei zorgomgevingen handvatten om dit voor te zijn, wat hogere zorgkosten in de toekomst kan voorkomen. “Het probleem is echter dat dit wordt betaald uit een tijdelijke subsidie, het geld is er niet om het een permanent onderdeel te maken van de zorg.”
Ook Van Dijk beaamt dit met een voorbeeld uit zijn eigen ziekenhuis: “We zijn in het Slingeland begonnen met prehabilitatie: patiënten klaarmaken voor een operatie. Veelal bij oncologische ingrepen, die goed planbaar zijn, loont het om mensen voor te bereiden door fysieke oefeningen te doen, op dieet te gaan, een soort leefstijltraining. Vervolgens hebben patiënten minder narcose nodig en zijn er minder complicaties. Ze komen veel beter uit een operatie waardoor ze veel minder lang in het ziekenhuis hoeven te blijven.”
Artsen en patiënten zijn laaiend enthousiast en studies wijzen uit dat de resultaten er niet om liegen, stelt hij. Tegelijkertijd is het financieel niet aantrekkelijk voor het ziekenhuis om het zo aan te pakken: “Je hebt vooraf meer kosten voor dingen waar je van de verzekeraar minder geld voor krijgt. We zouden er juist meer aan verdienen als we het niet doen, want een langer ziekenhuisverblijf wordt wel flink vergoed.”
Zorg ingeduwd
Wethouder Wikkerink ziet een vergelijkbare dynamiek onder inwoners die gebukt gaan onder armoede: “Schulden en armoede zijn funest voor de gezondheid. Tegelijkertijd gaan ze niet snel naar de dokter, omdat die niet gratis is.” Als ze dan toch aankloppen bij de zorg, zijn de klachten ernstiger dan nodig was geweest, stelt hij: “Eigenlijk moeten we meer geld krijgen voor schuldhulpverlening en armoedebestrijding, maar wie betaalt dat?”
Van Dijk zegt dit te herkennen: “We duwen veel maatschappelijk problemen de zorg in. Neem eenzaamheid, dat geeft simpelweg een stofje af in je hersenen waar je ziek van wordt. Mensen kloppen aan bij de huisarts en een maatschappelijk tekort wordt opgelost in de zorg.”
Demoregio
Dus hoe het anders aan te pakken? Zemmelink: "We willen van de Achterhoek een demoregio maken. We willen de bureaucratie doorbreken en de ruimte krijgen het zorgstelsel anders in te richten. We moeten naar passende zorg toe.”
Meer zeggenschap krijgen over de geldstroom vanuit het Rijk is essentieel, om het vervolgens in te zetten op de plekken waar het nodig is: “We vragen ons af: ‘Wat moet je doen?’ en ‘wat houdt het systeem tegen?’. Vervolgens besteden we het geld aan de onderdelen die het meest opleveren voor de maatschappij.” Zoals valpreventie en prehabilitatie, zonder dat zorgverleners hierdoor financieel benadeeld worden, stellen de zorgbestuurders.
Het plan is nog niet compleet, 2026 wordt gebruikt om het uit te werken, maar eerste gesprekken met de ‘vliegende brigade’ van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) staan al gepland voor september. Deze groep van deskundigen heeft tot doel de vastgelopen zorgtransformatie te bevorderen.
Ondanks de beoogde systeemverandering blijft de basiszorg gegarandeerd, stelt Van Dijk: “De huisarts, wijkverpleging en bijvoorbeeld spoedeisende hulp blijven bestaan. Maar dan moeten we wel wat doen. Het moet niet zo zijn dat je per se ’s ochtends uit bed wordt gehaald door je buurman, maar wij geloven wel in de kracht van onze gemeenschappen. Onze sociale basis en naoberschap zijn prima in staat verantwoordelijkheid te nemen voor eigen en andermans gezondheid."
Conferentie
Wie wil bijdragen aan de initiatieven in het Achterhoekse zorglandschap is uitgenodigd op 1 juni de werkconferentie over het Regioplan ‘De Gezondste Regio’ bij te wonen bij Amphion in Doetinchem. Aanmelden kan via contact@degezondsteregio.nl.