Onninkbeek – te midden van eeuwenoude scholtengoederen
AlgemeenWINTERSWIJK - De Onninkbeek loopt door een van de oudste stukjes cultuurlandschap van Winterswijk, onderlangs de essengordel langs de Rotweg in Ratum. De naamgevende boerderij Onnink wordt al in 1506 vermeld als hofstede, ook Willink (1506) en Leeferdink (1355) staan genoemd als hofstede. Later (maar voor 1650) kwamen daar nog de kaetersteden (kotters) Wichers, Koijers en Onninkhorst bij. Dat wil niet zeggen dat er ook toen al sprake was een beek die Onninkbeek werd genoemd.
Door Ronald van Harxen
Op de oudst beschikbare kaarten uit de eerste helft van de negentiende eeuw is geen doorlopende beek te herkennen, maar het kan zijn dat de beekloop samenvalt met perceelsgrenzen en houtopstanden en door zijn geringe breedte niet apart is ingetekend. Het deel vanaf de Lageweg naar de Raetmansweg lijkt het oudst, terwijl het deel vanaf daar naar het beginpunt bij de Hesselinkweg van later datum lijkt. Het tracé van de beek is de afgelopen eeuw globaal hetzelfde gebleven, maar lokaal zijn wel de nodige aanpassingen gedaan, vaak samenhangend met ontginning van de laatste stukjes heide of andere herinrichtingswerkzaamheden.
Ter hoogte van de brug over de Lageweg voegt de Onninkbeek zich bij de Willinkbeek. De haakse bocht die de beek kort daarvoor maakt, liep indertijd door een stukje heide en doet wat vreemd aan. Mogelijk gaven toenmalige terreinomstandigheden daar aanleiding toe. Mogelijk ook is dit stukje de hoofdleiding geworden toen in de jaren tachtig van de vorige eeuw een houtwal met de oorspronkelijke beek opgeruimd werd om het perceel te vergroten.
Iets ten noorden van de Onninkbeek loopt de Ratumsebeek en iets ten zuiden de Willinkbeek. Beide nemen het leeuwendeel van de waterafvoer van Ratum voor hun rekening. De Onninkbeek zorgde mogelijk voor de opvang en afvoer van de kwel die direct vanaf de essengordel een weg naar boven zocht. Een taak die aan de noordkant door de Afwatering van Schreurs wordt vervuld. Het hoogteverschil met de essengordel bedraagt op sommige plekken twee tot drie meter en ook kwelindicatoren in de beek als dotterbloem wijzen in die richting.
Het deel van de beek van boerderij Koffert tot aan de Lageweg is qua plantengroei het interessants. Over een groot deel van het tracé staat de beek vol met grote egelskop en de oever is bezaaid met speenkruid en bosanemoon. Her en der staat pinksterbloem en zelfs een enkele dotter en gele lis. De roestbruine kleur van het water duidt op kwel. In het lage deel van het bosje bij Koffert staan de zeldzame gulden boterbloem, lelietje van dalen, hangende zegge en middelste sneeuwroem. Laatstgenoemde is een exoot, afkomstig uit het zuidwesten van Turkije en vanwege zijn fraaie paarse bloemen in het verleden aangeplant als stinseplant in tuinen. Mogelijk heeft hij ooit de tuinen van scholtengoederen in de buurt gesierd en is hij van daaruit verwilderd. Ook het allerlaatste stukje van de Onninkbeek, daar waar hij bij de Willinkbeek komt, is aardig. Hier heeft hij zowaar een beetje het karakter van een bosbeek met maarts viooltje, gele dovenetel en slanke sleutelbloem op de oevers.
De Onninkbeek loopt overwegend over particulier terrein zonder breed schouwpad en laat zich eigenlijk alleen waar hij een weg kruist, goed bekijken. De Lageweg en de Raetmansweg zijn dan wellicht de beste plekken.