Mooi vak
Laatst he’k is ne mooien video ezeene. Ene van de kleinzöns van Ni’jenkempers-Hendrik had zien grotvader op den video ezat. Ton den an ’t radmaken was. ‘n Schoefkaorrad in dit geval. Hee draejen ne mooien nave. Baorn en beitelen der mooie gaetere in veur de speken en zat der dee in. Zagen an de lintzaage de velgen oet ne dikke plate. Baorn daor ok gaetre in. Maken an de speken mooie pinnen zodat dee precies in de velgen passen. Dee an ’t ende van de velgen nog ne pinne waormet dee an mekare kwammen te zitten. Zetten ‘t rad mooi in mekare en warken ‘t ok nog mooi af. ’n Betken krabben en schuurn en met ’n beitel der nog ’n mooi kendeken an-staeken. In nog gin uur hadde ‘t rad klaor en daor krege dan vrogger zestig cent veur.
Ik heb al is ne bookholding in möggen zeen van zonne radmaker. Hee hadde klanten deur ’n helen Achterhook, Twente en wied de Veluwe op. Betalen dee’n ze maor ins in ’t jaor en dan was ‘t soms nog moeilijk. Der lag nog ne kaarte in ‘t book waorop ne klante schreef: “Stuur me gauw die karraderen, dan zal ik de vorige betalen.” At ze te lange wachten met ‘t betalen dan genke der maor is hen; op de fietse natuurlijk. Soms met ’n trein tot in Enschede en dan wieter Twente in op de fietse.
Hee maken natuurlijk ra in alle soorten en maoten. Neet allene schoefkaorra maor ok melkkaorra, of ra veur ne hondekaore, 1.20 hoge en twee duum breed. Dee brachten 7.50 gulden per paar op. Soms maken ze ok hele zwaore ra veur holdtransport. Hendrik vertellen mi-j is dat ze is hele grote ra hadden motten maken veur de PGEM. Dee wollen daor dee grote tonnen met kabels met verplaatsen. Ton ze ze haoste klaor hadden, ontdekken ze dat ze ze neet de warkplaatse oet konnen kriegen at ze ze binnen in mekare zatten. Ton worden der boeten ne extrao ‘praame’ maakt umme dee grote raa in mekare te zetten. Een stel van veer ra, veur ne wagen, twee grotere achterra en twee wat kleinern veur ‘t veurstel, worden ‘n ‘loop’ eneumt.
Meestal verkochten ze de ra an ne smid. Dee maakten der dan mooie iezerne hoepels umme hen en dan verkochten hee ze deur. Veur ne smid in Vriezenveen maken hee ne ‘onderleuper’: ‘t veurrad van ne dreewieligge stortkaore, dee’we hier neet kennen.
Dat radmaken schient ne typische Wenterse activiteit ewest te wezzen. Allene Woold en Kotten hadden met mekare al meer dan twintig radmakers. ’t Was ‘n mooi wark umme der bi-j te doone op dee kleine boerderiejkes. I-j konnen ‘t doon at ‘t neet zo drok was op de boerderieje en ’s winters warken i-j warm en dreuge. En … in Winterswiek was der ekenhold genog.
Ton de gummira kwammen was ‘t met ‘t radmaken gauw af elopene. Met spiet ontdekken den radmaker soms dan den of den boer ok al ‘de gummizeekte’ hadde.
Noo bunt de ra degradeert tot versiering van tuintjes en opritten waor ze langzaam verrot. A’j zo’n rad is zeet moj’m is efkes good bekieken en metene bedenken hoo ze maakt worden. Praktisch alle handwark en met simpel gereedschap.