Opinie
Bouwt de gemeente voor
Nederland of voor Winterswijk?
WINTERSWIJK- Eén van de weinige onderwerpen waar de politieke partijen het tijdens de verkiezingen wél over eens waren, was het inzicht dat er gebouwd moest worden om het woningtekort, de woningnood tegen te gaan. De oorzaken zijn bekend, maar in die richting worden de oplossingen niet gezocht. Wij leven in een behoefte gestuurde samenleving.
Door Clemens Bielen
Vloek van krimp
Ondanks het feit dat Nederland tot één van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld behoort is een krimpende bevolking nog altijd een taboe. In het gehele land overigens. De vergrijzing wordt terecht gezien als een probleem, maar op termijn biedt het juist de oplossing voor vele problemen. De ‘Stichting Overbevolking’ pleit al tientallen jaren voor vermindering van het bevolkingsaantal op een fatsoenlijke manier zonder daarbij xenofoob te worden. De stichting heette aanvankelijk de ‘Club van 10 miljoen’ om aan te geven dat Nederland met 10 miljoen inwoners leefbaarder zou zijn. Dat staat in schril contrast met de mening, dat het aantal inwoners op peil moet blijven of zelfs moet groeien, om dezelfde reden: de gemeenschap leefbaar houden.
In Winterswijk is de gemeenteraad vrij eensgezind op het gebied van woningbouw. Gaat Winterswijk een probleem oplossen of komen er op termijn alleen maar nieuwe problemen bij? Een gesprek met Gosse Visser, wethouder met woningbouw in de portefeuille.
Gosse Visser kondigde, vooraf aan een raadsvergadering, met zichtbare tevredenheid de uitkomst van de woondeal aan. De woondeal is een afspraak tussen het Rijk, de Provincie en Regio Achterhoek. Winterswijk mag hierdoor extra woningen bouwen én krijgt hulp bij de uitvoering. Tot 2035 mag Winterswijk ruim 1400 woningen bouwen , maar ook de gemeente Oost-Gelre zet volop in op woningbouw.
Voor AN is de aanleiding voor een gesprek een twee pagina’s grote advertentie van de gemeente, waar alle nieuwe bouwlocaties op te vinden zijn. De advertentie wekte echter tevens de indruk dat Winterswijk werd gepromoot om bewoners aan te trekken. Wil Winterswijk het woningtekort voor zijn eigen inwoners opheffen of wil het groeien?
Voor de wethouder is de insteek van het gesprek, dat hij vanuit de samenleving de boodschap krijgt: ‘jullie roepen wel, dat er gebouwd moet worden, maar er gebeurt niets.’ Hij is tot het inzicht gekomen dat de gemeente veel meer naar buiten moet brengen, dat ze allerminst stilzitten op het gemeentekantoor.
Waar is eigenlijk het woningtekort op gebaseerd?
Visser: “De gemeente heeft in de aanloop naar de woondeal een behoefte-onderzoek laten uitvoeren. Daar kwam een behoefte uit van 1000 woningen in de kern. Wij hebben als Winterswijk geen groeiambitie, ook geen stadsambitie zoals bijvoorbeeld Doetinchem dat naar 70.000 inwoners wil groeien. Maar we willen wel dat ons voorzieningenniveau op peil blijft en daar hebben we mensen voor nodig en woningen. Denk aan het ziekenhuis, het onderwijs en ons levendige centrum.”
Schurende belangen
Winterswijk zou dus volgens Visser geen groeiambitie hebben. Toch staat in de woonvisie van 2020-2025 expliciet de ambitie vermeld dat ‘Winterswijk moet groeien.’ Het wachten is op de nieuwewoonvisie. Maar ook in de omgevingsvisie is vastgelegd dat Winterswijk wil groeien, niet alleen via inbreiding, maar op termijn ook via uitbreiding. De afgelopen 50 jaar is Winterswijk nauwelijks gegroeid in bewonersaantal, maar de bebouwde kom is dubbel zo groot geworden. Waar ligt het einde van de groeispiraal? Is Winterswijk wel gebaat bij verdere uitbreiding? Uit een enquête onder de inwoners( 7 nov.2024) in het kader van de omgevingsvisie blijkt dat “de aantrekkelijkheid van de natuur van groot belang is voor zowel de leefomgeving van de inwoners als voor het toerisme, en het is essentieel om deze te behouden en te verbeteren. De bewoners hebben een sterke wens om de natuurlijke schoonheid en het landschap van Winterswijk te beschermen”.
Meer woningen, meer mensen, meer dichtslibbend verkeer, minder natuur. Is de natuur ook niet een zeer belangrijk onderdeel van het voorzieningenniveau?
Inbreiding
Visser: “Wij zetten vooral in op inbreiding en er wordt ingespeeld op de specifieke behoefte aan woningen. Twee derde van de huishoudens bestaat uit slechts twee mensen, terwijl vroeger een gezin uit veel meer personen bestond. Ook veroorzaakt door de vergrijzing, wanneer er een partner wegvalt. Wij zijn nu veel kritischer op wat we bouwen, kleinere woningen, veel appartementen, nultreden- en levensloopbestendige woningen. We hopen dat zo de carrousel van verhuisbewegingen op gang komt.”
Een ‘betaalbare woning’ betekent tegenwoordig een koopprijs van maximaal 390.000 euro. Volgens Visser wordt ingezet op 60% betaalbare woningen.
De oorzaken
De kleinere samenstelling van een huishouden is inderdaad één van de oorzaken van het gebrek aan woningen. Evenals de bevolkingsgroei en het ontbreken van beschikbare bouwgrond. De bouwprocedures zijn langer door schurende belangen en er moet ingespeeld worden op de gevolgen van de klimaatverandering. Water moet meer ruimte krijgen, de energievoorziening moet mogelijk zijn en er moet meer groen komen.
Huizenprijzen en betaalbare woningen volgen niet de wetten van de marktwerking. De stijgende huizenprijzen zouden volgens de marktwerking duiden op de woningnood c.q. het woningtekort. In 2020 concludeerde de Nederlandse Bank echter al, dat er geen sterke samenhang bestaat tussen woningprijzen en woningtekort. In een later onderzoek in 2023 wordt dat nog eens bevestigd.
De oorzaak komt uit een andere - misschien onverwachte - hoek. Nederland heeft in vergelijking tot andere Europese landen nog altijd een zeer ruimhartig hypotheekbeleid. Tot op 100 % van de waarde van het huis kun je een hypotheek afsluiten. Er kan te veel geld geleend worden, hetgeen de behoefte aanwakkert en de huizenprijzen opdrijft. Ook de hypotheekrenteaftrek heeft een prijsopdrijvend effect. Het is een ingewikkelde economische discussie die buiten dit artikel valt. Het is wel een opstapje naar de vraag of de woningbouw het woningtekort gaat oplossen met het huidige promotie- en huisvestingsbeleid en of er nu woningnood of woningtekort is.
Wordt wonen in Winterswijk gepromoot?
Op de website van 100% Winterswijk valt te lezen: ‘Ben je van plan om naar Winterswijk te verhuizen? In diverse wijken wordt er hard gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit en leefbaarheid…..in de verschillende woonwijken is er veel diversiteit in huur- en koopwoningen envind je veel groen, speelplekken voor kinderen, scholen en andere voorzieningen. Daarnaast zijn er een aantal nieuwbouwprojecten, zowel in het centrum als in de buurtschappen…..'
Ruim beleid huurwoningen
Tot voor kort werd het toewijzingsbeleid bij de sociale huur volledig bepaald door loting. Zo kon het gebeuren dat mensen zonder economische binding met Winterswijk binnen een week werden ingeloot, terwijl antikraak- jongeren in de Europalaan met een baan in Winterswijk en met liefde voor Winterswijk moesten uitwijken naar andere plaatsen. Recent is dat beleid gewijzigd naar 50% loting. Dat beleid werd door Woningbouwvereniging de Woonplaats uitgelegd alsof de woningzoekende nu twee kansen had, maar dat is een drogredenering, die er nog steeds toe leidt dat mensen zonder binding met Winterswijk evenveel kansen op een woning hebben.
Ook de volgende - op zich terechte - opmerking van Visser roept vraagtekens op: "Wij willen niet het landelijk probleem oplossen, maar er speelt wel dat landelijk anders gekeken wordt naar woningbouw in het oosten van Nederland. Met de klimaatverandering is er meer ruimte nodig voor waterbeheersing. Er is behoefte aan hogere gronden, waar bouw je verstandig.”
Brandbrief huisartsen
Illustratief voor de ‘landelijke bijvangst' is de brandbrief naar de gemeente van twee huisartsen. Als enige huisartsenpraktijk stonden zij in 2024 nog open voor nieuwe inschrijvingen en kregen zo een goed beeld van de nieuwe inwoners.
Citaten uit de brief: "Het valt op dat een aanzienlijke groep hier komt wonen zonder enige binding met het gebied, maar alleen omdat het hier relatief makkelijk is om een woning te vinden in het sociale segment. Wij horen ook dat inschrijven op woningen in deze regio actief door gemeentes als Amsterdam en Den Haag gestimuleerd wordt. Daarbij hebben deze mensen in veel gevallen forse sociale problemen en hebben ze hier geen sociaal vangnet, wat leidt tot een hogere zorgvraag voor de huisarts en waarschijnlijk ook het sociaal domein.”
"Tegelijkertijd hebben wij patiënten afkomstig uit Winterswijk die ondanks urgente omstandigheden hier in de gemeente geen huisvesting kunnen vinden, wat hen veel stress en ook een hogere zorgvraag geeft.”
"Zijn het College en de Gemeenteraad op de hoogte van deze scheve verhoudingen die ontstaan door het lotingssysteem op de sociale woningmarkt? En de influx hierdoor van mensen met name uit het westen van het land die een zwaar beroep doen op onze schaarse middelen? Waarom niet de hoogte in?
Schurende belangen tref je ook aan als het gaat om de hoogte van de gebouwen. De nieuwe woningen in de Europalaan krijgen hooguit één verdieping meer, terwijl daar de ruimte was om veel hoger te gaan. Visser: "De raad wil het dorpse karakter behouden en heeft recent nog uitgesproken dat 4-5 woonlagen het maximum is en het moet passen in de omgeving en daar heb ik me aan te houden. Het staat ook in de omgevingsvisie.”
Discussiepunt
De gemeentegrenzen kunnen niet op slot, maar door een te ruim promotie- en huisvestingsbeleid gaat Winterswijk onvermijdelijk groeien door (ongewenste?) ‘bijvangst'. Ouderen uit het Westen - je kunt het ze onmogelijk kwalijk nemen - vestigen zich in Winterswijk, terwijl jongeren nu juist de doelgroep zijn.