De ramp met de Phoenix, uit zijn as herrezen in een compleet meeslepend boek
AlgemeenWINTERSWIJK- Vele Achterhoekers zullen het verhaal kennen van het brandende schip dat in het zicht van de haven ten onderging met veel Achterhoekse landverhuizers aan boord. Nog nooit werd het zó uitgebreid verteld. Joske Meerdink werd gefascineerd door het verhaal van haar verre familieleden en maakte de reis naar Wisconsin. Op dat moment besefte ze nog niet wat voor avontuur ze tegemoet ging. ‘De Ramp met de Phoenix’ beschrijft een avontuur in heden en verleden.
Door Clemens Bielen
Een interview met Joske is niet geheel zonder risico, want naar haar eigen zeggen is ze zowel behept met het stamboomvirus, het geschiedenisvirus als met het maritiem virus. Achteraf bleek gelukkig alleen haar lach aanstekelijk te zijn.
Korte opmerkingen tijdens een vraaggesprek blijken voor Joske voldoende aanleiding tot een uitgebreide uitleg.
Wat heb je nou eigenlijk geschreven? Een geschiedenisboek, een avonturenroman, een familiegeschiedenis of een detective?
“Als ik er zelf op terugkijk is het grootste element toch wel het avonturenboek. Maar dan wel met zijstapjes want ik wilde ook het historische verhaal goed vertellen. En dat voor iemand die niets met geschiedenis had op de middelbare school. Ik was aan het wandelen en ik zag het monument op de begraafplaats en ik dacht: ‘hoezo weet ik dat niet?’. Een enorme gebeurtenis die mij aangreep, maar dan moet iedereen het ook weten!”
Je gaat veel verder dan alleen het beschrijven van de ramp!
“Ik gebruik de ramp eigenlijk als aanleiding om een breder emigratie verhaal van de 19e eeuw te vertellen en waarom ze weggingen. Ze hadden nog niet eens een fiets en waren niet verder gekomen dan Aalten. Toch waagden ze de stap naar het verre Amerika. De eerste generatie had het niet gemakkelijk. Ze schreven brieven naar het thuisfront die hun leven en de reis wat rooskleuriger voorstelden: ‘Blijf toch niet langer in dat verdrukte land, doe het om uw kinderen, op het schip hoeft ge geen vrees te hebben.” Dat is natuurlijk wel het bizarre van het verhaal. De grote overtocht naar New York hadden ze gehaald; ze vielen op de knieën en dankten God voor de veilige overtocht, en op Lake Michigan, waar de kust eigenlijk voortdurend in zicht was, kwamen ze om. De meeste schepen hadden om die reden ook te weinig reddingsboten.”
Joske beschrijft de geschiedenis op een zeer toegankelijke manier, geen opsomming van feiten maar boeiend en vooral ook geestig vertellend en afwisselend over heden en verleden. Zelf zegt ze dat ze geluk heeft gehad, maar haar gemakkelijke omgang met mensen heeft ongetwijfeld ertoe bijgedragen dat ze goed contact wist te krijgen met de nakomelingen van de landverhuizers. Zo ontstonden er verschillende verhaallijnen.
Een detectiveverhaal
Via die contacten ontwikkelt het verhaal zich op een gegeven moment tot een soort detective, waarin een bijbel een psalmboek lijkt te zijn en voor een schoorsteen een hoofdrol is weggelegd. Maar ook is Joske (of Dzjosky, zoals de Amerikanen haar naam uitspreken) te vinden op een Holland festival waar de feestgangers een hardloopwedstrijd op klompen houden. Nog nooit was een ‘geschiedenisboek’ zo leuk. Zo beschrijft ze bijvoorbeeld een grote landbouwmachine, die tijdens het feest is te bewonderen: “Een trekker op steroïden. Het ding is zo’n acht meter lang en zowel vier meter breed als hoog. Je kunt ermee ploegen, zaaien en oogsten, maar ook gewoon mee op de foto gaan. En dat is precies waarom hij er vandaag staat.”
David Blish?
Joske: “De held van de ramp. Iedere ‘avonturenroman’ kent een schurk en een held. David Blish had een heldenrol op het schip toen het in brand raakte en de schurkenrol was – heel paradoxaal – toebedeeld aan de kapitein van het te hulp schietende schip. Waarom? Dat lees je in het boek! Het boek bevat vele kleine pareltjes rond de geschiedenis van de ondergang van de Phoenix. Blish redde vele mensenlevens, maar kwam zelf om in het ijskoude water van Lake Michigan. Dat was het onmogelijke dilemma tussen vlam vatten, of omkomen in het ijskoude water.”
Vele facetten
Joske belicht de ramp nauwgezet vanuit vele gezichtspunten en het is dus beslist geen ‘indianenverhaal’ geworden. Om een compleet verhaal te schrijven kon ze echter niet om de verdreven indianen heen. Ze had er ook nog wat bibberen bij de douane voor over om water uit Lake Michigan mee te nemen in het vliegtuig, waarmee ze weer naar de begraafplaats terugkeerde waar het allemaal begon. Het boek eindigt in een filosofische mijmering over de verbinding met het heden.
Haar boek ligt ongeduldig op de lezer te wachten in de boekhandel.