De grenze
Grenzen bunt de meest rare dinge dee’j ow bedenken könt.
Mo’j bi-j uns hebben. I-j begriept eerlijk neet ho ze de grenzen op zonnen aparte manere konnen vastestellen. Zonder blikken of blozen trokken ze de grenze dwars deur ne weide of zelfs gewoon ovver ’t arf hen. Zodat de schoppe soms in Duutsland ston. Of zo as bi-j uns de Busker dee neggenentwintig riegen pannen in Duutsland hef hangen. Of dwars deur ’n naoberschop. ’n Enen naober kwam in Duutsland te wonnen en zienen naosten naober in Holland.
Daormet begon ‘t gedoo tussen de leu dee gewoon met de naobers wieter wollen laeven en de staten dee met hölpe van soldaoten, geweers, papeern, stempels, prikkeldraod en ander spul aere rechten wollen laoten gelden. Oh jao, plechtig worden in allerhande acten vast-estelt dat de boern aere produkten gewoon naor hoes moggen brengen zonder grensgedoo. Heuj, rogge, eerappele; neum maor op. Oogst van eigen land moch gewoon naor hoes worden ebrach. Todat ne kommies ontdekken dat de melk der neet in ston. Dörme moggen sommige boern de koone melken in ne andern hook van de weide as at ze gewoon wazzen. Maor at ze de melk nao hoes wollen kriegen zat der niks anders op.
‘t Warken natuurlijk smokkelen in de hand. Ne koo verkopen an ne naober genk good: I-j jogen ze an de eene kante in de weide en halen ze an de andere kante der weer oet. Of den boer dee zich net nao ’n oorlog in Duutsland ne splinterni-je wentelploge koch. Den naober bouwen der met tot an de grenze, deet ‘t peerd der veurhen en ’n andern boer deet zien peerd weer veur de ploge en genk der met op hoes an. En wat dacht i-j dat ‘m dee ploge ekost hadde? 1 kilo koffie! Geld was ton niks weerd, ‘t was alle ruilhandel en koffie was ton heel duur.
Der gebeurn ok wal is minder leuke dinge. Laatst vertellen ik joo nog van den jonge den deur ne kommies worden dood eschottene umme dat ’n pond koffie ovver de grenze wol brengen. Ne vluchteling dee gauw ovver de grenze rennen worden nog deur de douane deur de bene schottene ton e al op Hollandsen grond leep. Of den boer den zich ne haze schoot, maor den haze veel dood neer op Duutsen grond. ’t Was zien eigen weide maor wal in ’n ander land. Den haze kwiet, ‘t geweer kwiet en zelf geng e dree daage in ’n bak. Maor de naoberjonges gooiden aeten veur hem bovven deur ’t raam.
Dee naoberjonges, net as in haoste alle naoberschöppe, konnen ze der good met en dee ’n ze natuurlijk van alles met mekare. Ok smokkelen natuurlijk. Sommige boern hadden ieders ne grote schuure en at ze de deurn los zatten konnen ze zo de varkene van de eene schuure in de andere drieven zonder dat ze last hadden van kommieze. Dee wazzen der wal, dee stonden der bi-j te kieken en tellen de varkene dee ovver de grenze gengen. Daor kregen ze van ieder varken ne gulden van met.
Noo mo’j neet gaon schreeuwen ovver corruptie want de tieden wazzen der naor. De inflatie was ton in Duutsland verschrikkelijk. De kommieze verdenen ton 1000 mark in de maond maor één brood bi-j den bakker kosten al 2000 Mark. Aer inkommen worden wal geregeld bi-j esteld maor dat was net altied iets te laate. At aer salaris op-etrokkene was tot 2000 mark kostten ‘n brood intussen 4000 mark, of nog meer. Dus gin wonder dat ze geerne wat geld hadden van de smokkelers.
Met dee inflatie bunter verscheiden good met de boot in egaone. Ne groten boer hadde nogal ‘oetgedaon geld'. Hij hadde bi-j verscheidene boern ne hypotheek in de boerderieje, maor deur dee inflatie worden dat iedere keere minder weerd en kwammen dee boern den hypotheek teruggebetalen met soms veur veertien dage melkgeld. Veur at den groten boer der met bi-j de banke was, was nog weer minder waerd. Ik heb oet dee tied nog ‘n muntstukke van 50 miljoen Mark. I-j könt ‘t zo van de hand blaozen, zo licht is ‘t. Oorspronkelijk was ‘t ne munt van 5 Mark, maor geleidelijk an worden ‘t 50 miljoen Mark waerd. Maor daor ko'j nog weer minder veur kopen as vrogger veur 5 Mark.