Noodtoestand
Na een weekje van de radar te zijn geweest, haalde ik gisteren onze hond Guus weer op van haar logeeradres. Ik kwam – niet geheel onverwacht – in de file terecht. Voor mij stond een bedrijfsbusje met een stellage aan beide zijkanten, waarop complete ruiten stonden. Op de achterkant las ik: (...) voor al uw glasreparaties.
Glasreparaties... dat klinkt best vreemd, want ik denk dat in de meeste gevallen een ruit in een woning vervangen wordt en niet gerepareerd. Je kunt moeilijk alle glasscherven aan elkaar plakken.
Anders is dat natuurlijk bij autoruiten; daar spuit de reparateur iets in de ruit en als dat hard wordt, kan de ruit weer even mee! Echter, zulke ruiten stonden niet op dat busje!
Enfin, glasreparaties... ik vind het een gek woord. En zo zijn er wel meer gekke woorden in mijn optiek. Woorden met -nood bijvoorbeeld, die vind ik nogal tegenstrijdig. We kennen allemaal de watersnood, een situatie waarbij er héél veel water is.
We kennen hongersnood, waarbij er héél veel honger is. Actueel is de vluchtelingennood, waarbij er héél veel vluchtelingen zijn, of verkeersnood, die vele problemen in het verkeer aantoont.
Maar kom je in tijdsnood, dan heb je ergens te weinig tijd voor en als er sprake is van woningnood, dan gaat het over het enorme tekort aan woningen. Of geldnood, waarbij je – al dan niet structureel – te weinig geld hebt. Daarvan kun je dan weer in ademnood komen, hetgeen duidt op een tekort aan adem. Duurt dat te lang, dan verkeer je in levensnood...
Kortom: in het ene geval duidt -nood een overvloed aan en in het andere een tekort. Dat heeft te maken met de betekenisontwikkeling van het woord nood in het Nederlands. Oorspronkelijk betekende het vooral ‘ellende’ of een ‘ernstige situatie’, maar afhankelijk van het woord waarmee het gecombineerd wordt, kan het duiden op een tekort of een overvloed aan iets.
Hoe dan ook, als het om ernstige situaties gaat of crises, dan is de nood aan de man. Dan is de nood hoog en is snelle actie vereist. In dit geval heeft de nood dus niet meteen iets te maken met een tekort of een overschot, maar van een kritieke situatie.
Gewetensnood misschien?