Het vooraanzicht van Huize Baak. Foto: Edy Kwak
Betoverende Havezate in Baak
INTRO
Ons leven speelt zich voor een groot deel af in gebouwen. Soms zijn ze puur functioneel, sommige gebouwen zijn er om mee te pronken, terwijl anderen ze juist afzichtelijk vinden. Achter vrijwel elk gebouw schuilt een verhaal. Architect Edy Kwak neemt voor Achterhoek Nieuws een kijkje bij een bijzonder gebouw in de regio. Deze keer de Havezate in Baak
Een betoverende Havezate in Baak
BAAK - De sneeuwklokjes- en krokustijd breekt weer aan en is voor ons weer het moment om op onze vaste stekjes deze bloemenpracht te gaan bekijken. We pendelen tussen het Bernarduspark in Bredevoort, De Wildenborch bij Vorden, kasteel Het Hackfort bij Vorden en dan rijden we door naar Baak: Huize Baak. Dit prachtige landhuis is vanaf de openbare weg Wichmondseweg 19 goed te zien maar niet toegankelijk omdat het sinds 2007 in privébezit is. Maar er is een prachtig wandelpad om het landgoed van waaruit het van alle kanten goed zichtbaar is en natuurlijk ook de overweldigende rijkdom aan sneeuwklokjes en krokusjes te genieten valt. Steek je dan de weg over kom je in ’t Hertenbosch, een loofbos met eiken, populieren en beuken met er midden in een grote bosvijver met speelgelegenheid voor kinderen zoals kabelbaan, hangbrug en speeltoestellen en kom je uiteindelijk weer bij het landhuis uit. Een mooie wandeling.
Over de vroegste geschiedenis van Huize Baak is weinig bekend. In 1190 wordt de eerste "Van Baeck" vermeld, Berthold van Baeck. Hij werd genoemd met veel mannen van aanzien en invloed wat erop wijst dat hij ook wel enig respect genoten moet hebben. Wellicht had hij toen al een versterkt houten huis in Baak.
Huize Baak, nu een deftig wit gestukadoord landhuis met bijgebouwen, oorspronkelijk uit baksteen gebouwd als waterburcht, werd al in1294 in akten vermeld. Later werd de burcht bewoond door de ridders en graven van Gelre en werd de burcht ook wel als ‘Havezathe', een versterkt huis, vermeld.
In het tweede kwart van de 14e eeuw was er sprake van het geslacht Van Bake die het kasteel ‘beleenden'. In 1478 kwam het kasteel terecht bij Jorden van Hoevelwijck, een verwant van de familie Van Bake die waarschijnlijk in mannelijke lijn was uitgestorven. Hij verkocht het echter al direct aan Agnes Kreynck, weduwe van Evert van Baeck. Van 1594 tot 1691 was Baak in bezit van de familie Van Westerholt. Hierna kwam het terecht bij het geslacht Van der Heyden, vervolgens na erfenis van 1868 tot 1890 in de familie Van Middachten waarna het, opnieuw door vererving, terugging naar het geslacht Van der Heyden.
In de loop de geschiedenis zijn er talrijke bewoners en eigenaren geweest van de burcht die allen steeds wel wat aan de gebouwen wijzigden. Een tekening uit 1730 toont een hoofdburcht met twee vleugels van drie bouwlagen hoog. Het plein aan de noordzijde was via een poort te bereiken. Een lagere vleugel met ‘Gelderse gevel' sloot tegen de poort aan.
In 1738 en 1739 werd het kasteel door architect Gerrit Ravenschot uit Zutphen herbouwd en vernieuwd. Dit resulteerde in een landhuis in Lodewijk XIV-stijl.
Het huis zoals wij het nu kennen, kreeg zijn vorm tijdens de 18 eeuw door toedoen van de adellijke familie Van der Heyden, die tussen 1691 en 1868 eigenaar van het huis was met daarbij circa 2.000 hectare land. De baronnen Van der Heyden waren katholiek en bleven dit na de Reformatie. Zij waren zeer verbonden met de Orde der Jezuïeten en ook talrijke andere kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders vonden steevast een warm welkom op Huis Baak. De goede band met de R.K. kerk bleek ook uit het testament van de laatste telg van dit geslacht. Hij stelde na zijn overlijden 50.000 gulden beschikbaar voor de nieuwbouw van een R.K. kerk in het dorp. Boze tongen beweren dat de totstandkoming van die laatste wil niet helemaal koosjer zou zijn verlopen maar de kerk kwam er wel. Een kerk ook die in geen verhouding stond met het geringe inwonertal van het dorpje.
In 1801 liet Joost Hendrik Anton van der Heyden het huis moderniseren in classicistische stijl. De ingang van het huis werd verplaatst van de noord- naar de zuidzijde, waar tevens een nieuw voorplein kwam. Omdat het oude voorplein aan de noordzijde bleef bestaan, kreeg het huis in feite twee representatieve voorgevels. De oude grachten werden vergraven en verlegd. In de negentiende eeuw werd het landhuis uitgebreid door de familie Helmich - van Middachten, nodig om dat zij twaalf kinderen hadden. In 1878 werd Huis Baak aan de zuidzijde uitgebreid met een blokvormig gebouw. In 1956 verkocht de laatste telg van het geslacht Helmich aan de kloosterorde Dochters van de Liefde die er tot 1978 in woonden. Na het vertrek van de nonnen was er tot 1982 een opvangcentrum voor mensen met psychische problemen in gevestigd. Hierna kwam het huis in handen van de rooms-katholieke Focolarebeweging. Het diende vijfentwintig jaar als een ‘Mariapoli' een plek om jaarlijks bijeen te komen.
In 2007 werd het Huize Baak verkocht aan de internationale christelijke organisatie Ellel Ministries, een interkerkelijke christelijke organisatie die in 1986 in Engeland is begonnen en nu in meer dan 20 landen over de hele wereld is gevestigd. Er worden regelmatig bijeenkomsten en cursussen gehouden. Het is ook als trouwlocatie beschikbaar gesteld.