'Van Nedersaksisch een standaardtaal maken? Echt neet!'
ACHTERHOEK - In Veur de Draod beantwoorden Bekende Achterhoekers stellingen. Wie antwoordt legt zijn ziel bloot. In deze aflevering Marije Stomps (43) uit Ruurlo. Schrijver, journalist en bovenal streektaalfunctionaris – iemand die vecht voor behoud van zijn of haar streektaal – die in allerhande media voorbijkomt. Dus… praot wie geheel in het plat.
Door André Valkeman
1) Mijn mentale bui is:
"Prima te passe. Ik had griep, da's zo good as aover. Ik was net effen bie mien peerd, daor word ik altied bliej van.
Qua wark is 't best drök, maor ik heb alles good op de rit, dat gif rust. Mien laeven zit noo, nao mien veertegste, in rusteger vaarwater.
Vrogger ha'k altied drang um aover grenzen te kieken en altied ‘meer' te willen, da's noe aardeg aover.”
2) Ik lijk het meest op ‘mien va/mo':
"Qua uuterlek op mien moo's kante, veural op 'n oldtante, bliekbaor.
Binnenin zit ok ’n hoop van mien va, veural ’t temperament. Ik kan aardeg hellig wodden, maor bun ok onmundeg trouw en stao veur de mensen waor a’k van holle.
Creativiteit en ’t schrieven he’k van mien moo. Ik denk ok ’t verlangen um wieter te kieken en open te staon veur. Ik bun nogal streberig en perfectionistisch. Waor a’k dat van hebbe? We’k neet!’’
3) Mijn grootste angst in het leven is:
"Sinds a’w kinder hebt is mien grootste angst dat hun wat aoverkump. Niejs aover kinder dee wat args metmaakt trek ik heel slecht.
Gek da’j zo’n weekdier wodt a’j eenmaal mooder bunt. Kleine angsten he’k neet völle: ik probeer ze altied te aoverwinnen. Ik kan wel onwies schrikkereg waen: beveurbeeld in ’t duuster, of nao ’t kieken van ’n enge film. Dat doo ‘k maor neet te völle.”
4) Na de dood is er:
"Ik denk wel dat der ‘iets’ is. Dat he’k ok wel ’s evuuld. De anwezigheid van ’n aoverlejen familielid beveurbeeld. Biezunder was dat. Dat mos dan de ziel waen, want ’t lichaam is maor ’n omhulsel.
Ik denk da’w allemaol maor gewoon ons best mot doon in ons laeven, dan kump ’t daornao ok wal good. Ow an de tien geboden hollen dus eigenlek.’’
5)Nedersaksisch moet ooit gestandaardiseerd worden?
"Echt neet! De charme van ’t Nedersaksisch is juust de enorme verscheidenheid. Dat mek de taal zo rieke en zorgt veur de streekeigenheid.
Dat gezegd hebbende, zol ’t natuurlek wel merakels mooi waen as der meer Nedersaksisch egeven zol wodden op scholen. Daorveur is ’n mate van ‘gladstrieken’ wel neudeg, net as taalregels. Dee bunt der aoveregs ok al, zoas de WALD-spelling, maor dat steet ’t gebruuk van taalvariaties neet in de waege.”
6) Ik kan buiten de
Achterhoek wonen:
"Wat mot, dat mot. Ik bun ’n paar keer effen vot ewest uut ’n Achterhook. ’n Tiedjen warken in de Randstad, op stage naor Curaçao, ’n lange reize naor Australië. Toen ik jonger was, ha’k onmundeg heimwee. Noe, met man en kinder bie mien, neet meer. Dan he’k ‘thuus’ bie mien.
Laatst heurden ik wonen in ’n Achterhook umschrieven as ‘de kunst van ’t kleinschalig laeven’. Dat von’k mooi en waor. ’t Hooft neet greuts en metsleppend; normaal en gemudelek is ok good. ’t Is fijn da’j iederene kent, ’n warm bad. Dat zal neet allene in de Achterhook zo waen, in Twente of Salland is ’t vast neet anders. Maor ik kom noe eenmaal uut den Achterhook.’'
7) De mens is monogaam:
"Elk mens is anders en mot ’t lekker zelf wetten. Van huus uut ken ik alleen maor monogame relaties; zowel mien olders as schoonolders en ok ’n hele zwik ooms en tantes en buren bunt langer dan vieftig jaor etrouwd. Da’s toch biezunder, zeker in disse tied. Da’s dus de norm waor ik met bun groot-ebrach.
Inmiddels bunt Björn en ik bienao 12,5 jaor etrouwd. Veur ons werkt ’t dus ok prima, een monogame relatie. Ik zol ok neet anders willen; ’t lik mien allemaole ’n vreselijk gedoo.”
8) Die was mijn laatste
lachbui:
"Dat was van de wekke, maor waor ’t noo um ging… ’t Was in elk geval samen met mien man. Dat he’w wel vaker; ’n opmarking, ’n grapjen dat steeds weerumme kump of iets geks dat de kinder doot. ’n Dag neet elachen is ’n dag neet elaefd, zeg Björn vaak. Zo is ’t ok en a’w neet meer könt lachen samen, mo’w ons toch ’s achter de oorne krabben.’'
9) Mensen met accent en of tongval zijn:
"Authentiek, zichzelf, echt. Jao, tuurlek heb ik ’n accent en ik bun der trots op. Sterker nog: ik praot, sinds ik streektaalfunctionaris bun, völle vaker Achterhooks. Nog nooit nare reacties op ehad.
De tied is ok anders: ie meugt weer trots waen op ow wortels, de streek waor of i-j vandan komt, de taal dee ze der sprekt. En terecht. Wie zit der noe te wachten op dat heel Nederland ’t zelfde pröt? Eenheidsworst, bleh.”
10) Dit komt op mijn steen:
"Ik hoof neet per se 'n graf, dat kost ok 'n godsvermeugen volgens mien. De luu die mien aoverlaefd mot done wat ze goeddunkt en waor ze zich prettig bie vuult. 'n Gemudelek feesjen met 'n borrel en wat lekkers lik mien wal wat.
’n Spreuk waor ik de leste jaoren wel völle an heb, is: ‘Nicht ärgern, nur wundern’. As iederene dat zol doon, zag de maatschappij der vast ’n stukjen mooier uut.’’