Normaals religie zonder dat de Jezus ervan aan het woord komt
CultuurACHTERHOEK - Normaal bestaat volgend jaar vijftig jaar. Het bereikt een ongekende mijlpaal die enkel Goldon Earring en de Bintangs haalden. Een halve eeuw actief zijn als rockgroep. Schrijver Dolf Ruesink is er vroeg bij en brengt deze maand al een boek over de boerenrockgroep: Feesten als Wilde Beesten: een werk over 50 jaar Normaal, anhangerschap en høkers.
Door André Valkeman
Het is goedbeschouwd een almanak over de fangeschiedenis van Normaal. Over de mensen die vaak aanhangers (anhangers) of høkers worden genoemd. Høken, de zelfbedachte kreet van de band die staat voor: uit je dak gaan en je leven leiden zoals jij dat wil, zónder daar een ander mee lastig te vallen.
De cover van het boek.
Dolf Ruesink is een journalist en boekschrijver die alles zag rondom het høken. Hij werkte in het verleden voor Tubantia en volgde de band een leven lang. Zo werd-ie vanzelf chroniqueur van iets dat in Nederland alle facetten van een religie heeft gekregen. De boerenrockgroep Normaal.
Hij had al een boek geschreven met de drummer en oprichter van Normaal (Wat is Normaal, 1990). Die drummer was zijn studiegenoot Jan Manschot. Frontman Bennie Jolink interviewde hij als journalist bovendien meermaals. Ruesink wilde niet wéér de anekdotes van de profeten van het Normaal-geloof optekenen, maar het bereik van de ‘religie’ duiden én over haar ‘discipelen’, de anhangers, verhalen.
De autobiografie
Zo hoeven twee boeken eveneens geen ruzie of concurrentie met elkaar te krijgen, dacht hij ook. Ruesink wist het al langer… Bennie Jolink – de man die je de Jezus van Normaal zou kunnen noemen mocht het inderdaad een geloof zijn – komt volgend jaar met een autobiografisch boek over 50 jaar Normaal. Het moet een anekdotische terugblik worden. Ruesink hoort de vragen over zijn gesprek met de band en haar management aan.
Zo… Dus je werd bij je plan voor dit boek ontboden bij het Vaticaan van Normaal: Kantoor Normaal? Bij manager Dick van Berkum?
“Nou, niet ontboden hoor, dat is veel te overdreven. Het was een gesprek op mijn initiatief. Maar zij wisten van mijn boek en wilden weten hoe zich dat verhield tot hun idee, wat ik wel begreep.”
Al rap vertelde je vast de Normaal-fans te willen beschrijven. In verhalen, topografie en cijfers.
“Precies, dat het geen concurrerend verhaal betrof met hun boekidee. Ze wisten snel: dat bijt elkaar niet en ik heb dus medewerking voor mijn boek gehad van het Normaal-kantoor.’’
Een studie
Wie dat boek leest voltooit zo haast een studie. Ruesink benaderde Normaal als een CBS-statisticus. Je weet bij het dichtslaan hoe vaak Normaal optrad per jaar, bovendien ook waar en hoeveel mensen de groep wel niet kwamen bekijken. Het is ergens een overzichtstentoonstelling van de band tussen twee kaften.
Achterin is een lijst opgenomen met alle jaargangen van Normaal én per jaar worden álle optredens vermeld. Met de plaats en de speeldata, plus: de zaal, het festival of de kermis waar gespeeld werd.
Alle optredens van Normaal achterhalen in die halve eeuw, daar verbleekt monnikenwerk bij…
“Dat was ambitieus, maar ik wilde compleet zijn… Op internet staan bijvoorbeeld op verschillende sites wel alle optredens per band. Tenminste, dat beweren ze dan. Ook van Normaal bestaan ze. Maar die sites zijn incompleet óf nog erger: met onjuiste optredens erbij. Ze noemen bijvoorbeeld optredens die nooit plaatsvonden. Als basis voor mijn overzicht nam ik een archieflijst van kantoor Normaal, die helaas ook niet alle optredens vermeldde. Ik voegde onder meer via aankondigingen uit het fanclubblad van de band al gigs toe.
Maar… Alsnog kon ik daarna via speeldata in muziekbladen, op concertposters van Normaal, werkstaten van roadies en contracten met zaalhouders data toevoegen.”
Alle optredens van Normaal in kaart.
Ik begrijp dat de agenda’s van Paul Kemper, één van de gitaristen van Normaal, redding bracht?
“Soms, ja. Soms stond bij het kantoor in archieven een aanvraag, maar wist je niet of dat optreden daadwerkelijk had plaatsgevonden. Paul Kemper zat erg lang in Normaal en hield minutieus een agenda bij. Hij bekeek dan in zijn dagboeken of het concert door was gegaan.’’
Heb je nu alle optredens weten te vermelden?
“Nee, die illusie heb ik niet. Hoe graag ik dat natuurlijk wel zou willen. Maar als een ware statisticus heb ook ik een foutenmarge ingeruimd. Ik vermoed dat er zo’n één tot vijf procent meer optredens zijn geweest. Optredens die ik dus helaas niet heb weten te achterhalen.’’
Het eerste optreden van Normaal is Hemelvaartsdag 8 mei 1975, hield de band altijd aan. Jan Manschot liet al eens vallen dat daarvoor eigenlijk al een show, als try-out, in zaal Pinokkio Haaksbergen werd gehouden. Klopt dat?
“Ja, die staat erbij. En ik kwam een bonte avond op het spoor waar ze een paar nummers speelden. Dat was op de AKI Enschede, waar Jolink leerling was. Dat was ook nog voor dat Normaal-optreden in Lochem in 1975. Als criterium voor een opname in de lijst gold voor mij echter dat het een liveconcert moest zijn met publiek. Om die reden zijn playback-optredens en tv-registraties niet opgenomen, zoals optredens van TopPop. En evengoed die paar nummers op de AKI zette ik er niet bij.’’
Nieuws
Door het graafwerk van Ruesink in archieven en schriften heeft het boek een onthullende kant gekregen. Neem dit: Normaal stond en staat natuurlijk voor bierdrinken. Soms en vaak, zeker in de begintijd, meer dan eigenlijk goed voor een mens is. Ruesink vond oude notulen van Joost Carlier terug, de eerste manager van Normaal. In een vergadering laat Carlier optekenen dat hij het drankmisbruik ziet maar zich niet eens zoveel zorgen maakt daarover. Nee, na de succesvolle start van de band stemt het onverantwoord veelvuldig blowen door de bandleden hem wel ernstig. “Dat moet afgelopen zijn”, staat in de notulen. De manager waarschuwde de groep dat een veelbelovende toekomst in rook dreigde op te gaan. De betrokkenen hoorden de tirade stilzwijgend aan.
Naast dat het boek de cultus van de groep schetst – waarom stro, biergooien en veewagens bij concerten gingen horen en hoe het liedje Vrouw Haverkamp (Wa′ heij’ie grote tiet′n) ervoor zorgde dat vrouwen bh’s wegslingerden bij concerten – is het ook een atlas.
De meer dan zeshonderd verschillende plaatsen in Nederland waar Normaal optrad zijn allemaal in kaarten weergeven. Stippen van plaatsen zijn groter en roder naarmate de band er vaker speelde. Vervolgens hebben alle twaalf provincies (ja, Normaal trad in alle provincies op) nieuwe topografische kaarten gekregen met een portret van de relatie van Normaal met de provincie.
Het vertelt onder meer de verhalen van mensenlevens die Normaal als geloof, hoop en liefde kregen. Het showt bijvoorbeeld hoe mannen in Groningen zelfs een zingende Bennie Jolink op de pens lieten tatoeëren, tot de groepen in Overijssel die varkensraces verbonden aan Normaal-optredens.
Een onverwachts toetje is de connectie van Normaal met de hele wereld. De band deed optredens voor geëmigreerde boeren in Canada, Duitsland of Denemarken. En had een schalkse poging om voor Nederland inzending te worden op het Eurovisiesongfestival in het Zweedse Malmö. Er was nog een afgelaste tour in Engeland, maar bezoeken aan Florida en New York die wel door gingen.
Het boek vat ieder Normaal-jaar uiteindelijk samen en somt op wat er toen gebeurde. Met prachtige verloren gewaande foto’s en wetenswaardigheden. Gitarist Paul Kemper die ooit een aanbod van Normaal afsloeg, de vechtpartij in Hoogeveen bij een optreden met een dode en acht gewonden als gevolg, het Terschelling dat vergeefs Normaal probeerde te weren. Daarmee is het een dagboek van een revolutionaire Nederlandse band: de band Normaal.